E) Dogu Anadolu Projesi

 dap       Doğu Anadolu Bölgesi’nin diğer bölgelerle olan sosyo-ekonomik gelişmişlik farkını azaltmak, mevcut verimlilik düzeyini geliştirerek ülke ekonomisine katkısını artırmak amacıyla 27 Ağustos 1998 tarihinde Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı tarafından Doğu Anadolu Projesi (DAP) Ana Planı başlıklı bir proje çalışması başlatılmıştır.

Bu proje Doğu Anadolu Bölgesi’nde yer alan Atatürk, Fırat, İnönü, Kafkas ve Yüzüncü Yıl Üniversitelerinin kendi aralarında oluşturdukları “Ortak Girişim” aracılığı ile yürütülmüş ve projeler Aralık 2000 sonunda tamamlanmıştır.

Doğu Anadolu Projesi Ana Planı kapsamında Mevcut Durum ve Analizi Raporu“ Strateji ve Yeniden Yapılanma Senaryoları“ Doğu Anadolu Projesi Ana Planı“ Ön Fizibilite ve Fizibite Etütleri“ ve Yönetici Özeti“ başlıklarını taşıyan raporlar hazırlanmıştır. Mevcut Durum ve Analizi raporunda bölgesel gelişme ana planına veri oluşturmak üzere bölgede hakim olan ekonomik ve sosyal göstergeler incelenmiştir.buyuk-bas-hayvan[1] Türkiye ortalamaları ve uluslararası standartlar dikkate alınarak ihtiyaçlar tespit edilmiş ve darboğazlar ile birlikte potansiyel gelişme alanları ortaya konmuştur.DAP bünyesinde yer alan illerde ekonomi, tarım ve hayvancılığa dayanmaktadır. Dolayısıyla bölgenin kalkınabilmesi için tarım ve hayvancılığın geliştirilmesi gerekmektedir. Bölgede hayvancılığı geliştirmeden ekonomiyi geliştirmek güçtür. Bunun için de meraların ıslahı, hayvan ırklarının ıslahı ve iç ticarette hayvancılığın öneminin artırılması projenin temel hedefleri arasında yer almaktadır. Strateji ve Yeniden Yapılanma Senaryoları çalışmalarında mevcut durum ve analizlerinden elde edilen sonuçlar ülke ve dünyadaki sektörel gelişmeler dikkate alınarak bölgenin kalkınmasını sağlayacak strateji ve politikalar tespit edilmiştir. Oluşturulan alternatif senaryolar bu strateji ve politikalar çerçevesinde hazırlanmış ve beklenen gelişmeler ile değişik senaryolara göre beş ve on yıllık perspektiflere göre üç alternatif senaryo geliştirilmiştir. Yapılan çalışma ve geliştirilen senaryolardan, Plan’a esas olacak senaryonun tespitinden sonra temel stratejiler belirlenmiş ve tüm sektörleri kapsayan Bölgesel Gelişme Ana Planı ortaya konmuştur. Raporlardan elde edilen veriler ışığında, illerden gelen tüm talepler ve illerin potansiyelleri de göz önünde bulundurularak her il için değişik alanlarda fizibilite çalışmaları yapılmıştır. Bu makalede Doğu Anadolu Projesi kapsamında yapılan çalışmalar kapsamında bölgenin kalkınabilmesi için elde edilen bazı bulgular sunulacaktır.

DOĞU ANADOLU PROJESİ KAPSAMINDAKİ İLLER

doguanadoluilleri       Ağrı, Bingöl, Bitlis, Elazığ, Erzincan, Erzurum, Gümüşhane, Hakkari, Kars, Malatya, Muş, Tunceli, Van, Ardahan, Bayburt ve Iğdır illerini kapsayan Doğu Anadolu Projesi, Doğu Anadolu Bölgesinde yer alan 14 il haricinde, Doğu Karadeniz Bölgesine ait Gümüşhane ve Bayburt illerini de kapsamaktadır. Gümüşhane ve Bayburt illeri aynı zamanda DOKAP (Doğu Karadeniz Projesi) içerisinde de yer almıştır.  Yaklaşık 158.972 km2’lik alana sahip bölgede yaşayan nüfus, ülke nüfusunun yaklaşık %9,3’ne tekabül etmektedir. Yüksek dağların yer aldığı Doğu Anadolu Bölgesini, coğrafik yerleşim açısından üç alt bölgeye ayırmak mümkündür. Doğu Anadolu Bölgesinde yer alan illerin  coğrafik yerleşim açısından hangi alt bölge içerisinde mütela edileceği verilmiştir.Coğrafik Alt Bölgeler açısından ekonomik gelişmişlik düzeyleri irdelendiğinde, en gelişmiş alt bölge olarak Malatya-Elazığ karşımıza çıkarken, en düşük gelişmişlik düzeyine ise Van Alt bölgesinde rastlanılmaktadır.

DAP ANA PLANINDA BELİRLENEN BAZI HEDEFLER

DAP Ana Planı için ekonomik, sosyal, çevresel ve mekansal olmak üzere dört ana hedef belirlenmiştir. Ekonomik hedef denildiğinde, fert başına düşen geliri artırmak, ön plana çıkmaktadır. Fert başına düşen geliri artırmak için, yeni iş sahalarının açılarak istihdamın artırılması düşünülmektedir. Sosyal hedeflerde ise, bölgeler arasında sosyo ekonomik farklılığın kaldırılması, fertlerin refah içerisinde yaşaması hedefi seçilir. Çevresel hedefler de ise bireylerin yaşadıkları ortamların düzenlenmesi, korunması ve sürdürülebilirliği önem kazanır. Sanayi ve hizmetlerin sunulduğu ortamlar ise, mekansal hedefler olarak yorumlanır.

DOĞU ANADOLU PROJESİNDE ULAŞIM VE HABERLEŞME

      Doğu Anadolu Projesi kapsamında ulaşım için doğu-batı ve güney-kuzey istikametlerinde öncelikli koridorlar belirlenmiştir. Doğu-batı istikametinde iki önemli kara ulaşım koridoru bulunmaktadır. Bunlardan biri Sivas-Erzincan-Erzurum koridorudur. Erzurum’dan sonra bu koridorlardan biri Kars üzerinden Ermenistan’a, diğeri ise Doğu beyazıt üzerinden Ermenistan, Nahçıvan ve İran’a yönelmektedir. Doğu-batı istikametinde ikinci kara ulaşım koridoru Malatya-Elazığ-Bingöl-Van’dan geçen güzergah olup, Hakkari ve Van üzerinden İran’a geçişi sağlamaktadır.

DAP BÖLGESİNDE ENERJİ İLE İLGİLİ BAZI ÖNEMLİ HEDEFLER

     Hidroelektrik enerji açısından proje bölgesi önemli bir potansiyel arz etmektedir. Hidroelektrik enerji açısından Fırat nehri üzerinde büyük santraller (Keban, Karakaya, Atatürk vb) bulunmaktadır. Bölgede halen DSİ tarafından yapımı süren hidroelektrik santrallerin bir an önce bitirilmesi için önemli kaynak aktarımına gereksinim bulunmaktadır. Doğu  Anadolu Projesinin hedefleri arasında Elazığ, Erzincan, Erzurum, Malatya ve Van’ın sanayi merkezleri olmaları öngörülmüştür.Ancak bu illerde sanayiye verilen enerjide zaman zaman yapılan kesintiler sonrasında büyük zararlar meydana gelebilmektedir. Bu illere kaliteli ve güvenli enerji verilecek tedbirler alınmalıdır. Bölgede DSİ tarafından ileride yapılması düşünülen hidroelektrik projelerin maddi kaynak sorununa çözüm bulmak için Yap-İşlet-Devret yöntemleri kullanılmalıdır. Elazığ ve Erzurum gibi illerimizde kış aylarında ortaya çıkan hava kirliliğinin önlenmesi için, İran’dan gelecek doğal boru hattı, Van-Elazığ-Malatya’ya ve Erzurum’a ulaştırılmalıdır.

DAP BÖLGESİNDE TURİZM VE KÜLTÜR

      Doğu Anadolu Bölgesi tarihi ve kültürü zenginlikler bakımından önemli bir bölgemizdir. Bölgede bulunan tarihi ve turizm ile ilgili yerlerin tanıtımının yeterince yapıldığını söylemek imkansızdır. 1985’li yıllardan sonra bölgede ortaya çıkan terör hareketleri yüzünden, bölgeye gelen yabancı turist sayısı çok azalmış ve hatta bazı bölgelerde turizm tamamen durmuştur.dapta_turizm_ Kars, Doğubeyazıt, Adilcevaz, Erzurum, Malatya, Elazığ gibi yerleşim merkezlerinde önemli tarihi ve arkelojik sit alanları yer almaktadır. Kars-Ardahan, Van, Iğdır, Bitlis-Van Gölü, Malatya-Elazığ, Erzincan-Gümüşhane, Erzurum ve yöresinde yedi günlük turlar düzenlenebilir.  Hava ulaşımı açısından Malatya, Erzurum, Kars, Muş ve Van havaalanları uygun alt yapıya sahiptirler. Elazığ’da da bir havaalanı mevcut olup, ancak küçük uçakların (RJ70 veya RJ100 gibi) inişi mümkün olabilmektedir. Elazığ’ın Doğu Anadolu Bölgesi’ne açılma koridoru üzerinde bulunduğu göz önüne alınırsa, Elazığ havaalanının pistinin uzatılmasının veya yeni bir pistin yapılmasının zorunlu olduğu ortaya çıkmaktadır. Kayak merkezleri, trekking benzeri imkanları nedeniyle turizmin kısa sürede canlandırılması mümkündür. Turizm ve Kültür açısından Doğu Anadolu Projesi kapsamına giren bölgedeki potansiyel, verilmiştir.

DAP GELİŞME ALANLARI

     Doğu Anadolu Projesi kapsamındaki bölgenin gelişme şeması verilmektedir. Şemadan da görüleceği üzere Malatya ve Elazığ illeri imalat sanayisinin ön plana çıktığı illerimiz olmaktadır. Buna karşın Van ve Iğdır illerimiz ise ticaret merkezleri olarak belirlenmiştir.

Bayburt, Erzincan, Malatya, Elazığ, Bingöl, Muş, Ağrı ve Bitlis illerimiz ve yörelerinde bitkisel üretimin teşvik edilmesi planlanmıştır. Erzurum, Kars, Bingöl, Muş, 322 Bölgesel Kalkınmada Doğu Anadolu Projesi… Van ilinin Başkale İlçesi ile Hakkari bölgelerinde hayvancılığın; Tunceli ve yöresinde ise su ürünlerinin geliştirilmesi hedeflenmektedir. Malatya, Elazığ, Erzincan, Erzurum ve Van illerinde bölgesel hizmet merkezlerinin kurulması, Araştırma-Geliştirme merkezleri olarak da Malatya, Elazığ, Erzurum, Kars ve Van illeri ön plana çıkarılmaktadır. Söz konusu bu illerde üniversitelerin bulunması, araştırma-geliştirme çalışmaları için potansiyel arz etmektedir.

DAP YATIRIM BÜYÜKLÜKLERİ

     Doğu Anadolu Projesinde yer alan illerin topografik ve ekonomik özellikleri göz önüne alınarak üç alt bölge oluşturulmuştur. Bu üç alt bölgenin 2001-2020 yıllarını kapsayan projeksiyonlarında gelişme stratejileri için üç ayrı senaryonun uygulanabileceği önerilmektedir.

Önerilen senaryolar içerisinde yıllık ortalama büyüme hızları açısından Türkiye gerçekleri de göz önüne alındığında A1 senaryosunun uygulamasının daha isabetli olacağı izlenimi ortaya çıkmaktadır. Söz konusu 20 yıllık projeksiyonlarda Türkiye için ortalama büyüme hızı beşli rakamlarla değişirken, Doğu Anadolu Projesi kapsamındaki yörede daha büyük bir büyüme hızının düşünülmesi, bölgenin sosyo ekonomik gelişmişlik düzeyinin diğer bölgelerle olan farklılığını ortadan kaldırmak için zorunlu bir uygulama gibi karşımıza çıkmaktadır. Ancak son 21 Şubat 2001 kararları ile ülkemizde büyük bir ekonomik krizin ortaya çıkması sonucunda, 2001 yılı için büyüme hızı sıfır seviyelerine çekilirken, Doğu Anadolu Projesi bölgesinde hangi strateji olursa olsun belirlenen büyüme hızına ulaşılamayacağı gerçeği ortaya çıkmaktadır.

Değişik üç stratejiye göre büyüme hızları Doğu Anadolu Projesi Ana Planında “Tarım”, “Sanayi (İmalat Sanayi)”, “Hizmetler” ve “Kamu hizmetleri” başlıkları altında incelenmektedir. Doğu Anadolu Projesi kapsamındaki gelişmelerde belirlenen hedeflere ulaşabilmek için günün şartları da göz önünde bulundurularak, alt bölgeler bazında “Kamu Hizmetleri” için düşünülen büyüme hızlarının gerçekleştirilmesi için çaba sarf edilmelidir.

SONUÇ

     Doğu Anadolu Projesi Ana Planı, Atatürk, Fırat, İnönü, Kafkas ve Yüzüncü Yıl Üniversitelerinin oluşturdukları “Ortak Girişim” aracılığı ile yürütülen ve ülkemizdeki diğer üniversitelerde, kamu kurum ve kuruluşlarında ve özel sektörde görevli büyük sayıda elemanın ortak çalışması ve DPT Müsteşarlığı uzmanlarının işbirliği ile tamamlanmış büyük bir projedir. Bu proje başarı ile tamamlanarak kamu ve özel sektörün hizmetine açılmıştır.

Doğu Anadolu Projesinde yer alan illerin ve yörelerinin kalkınmasını sağlamak ve en geri kalmış bölge imajını silmek ve ana planda belirtilen hedefleri yakalayabilmek için Doğu ve Güneydoğu Anadolu Eylem Planı çerçevesinde DAP Ana Planına işlerlik kazandırmak zorunludur. Doğu Anadolu Projesi Ana Planı çerçevesinde 16 ilin her biri için ayrı ayrı yapılan dörder fizibilite etütleri tip projeler olup, iller arasında çapraz olarak uygulanabilir. Özel sektör dinamizminin bölgeye çekilmesi için bu fizibilite çalışmaları öncülük edebilir.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter picture

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s